Thái Lý Phật (蔡李佛) là một môn võ thuộc hệ Nam Quyền (Lĩnh Nam quyền thuật) của Trung Hoa, nổi bật trong hệ thống “Ngũ Đại Danh Gia” gồm Hồng – Lưu – Thái – Lý – Mạc. Môn phái do Trần Hưởng (陳享) sáng lập vào thế kỷ XIX tại Quảng Đông, Trung Quốc.
Tên gọi “Thái Lý Phật” được hình thành từ ba vị sư phụ mà Trần Hưởng từng theo học:
Môn phái là sự kết hợp tinh hoa của:
Các cột Mốc Quan Trọng
Của Thái Lý Phật Hậu Hồng Thắng1814
Năm 1814 đánh dấu sự ra đời của Trần Hưởng tại tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Ông được xem là người đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của môn phái Thái Lý Phật – một trong những hệ phái Nam quyền có ảnh hưởng sâu rộng trong lịch sử võ thuật Trung Hoa.
1820 - 1830
Từ nhỏ, Trần Hưởng đã bắt đầu học võ với người chú ruột của mình. Sau đó, với mong muốn tiếp tục nâng cao võ học, ông lần lượt theo học Lý Hữu Sơn, người sáng lập Lý Gia quyền, và Thái Phúc hòa thượng, truyền nhân của Thái Gia quyền. Quá trình khổ luyện và tiếp thu tinh hoa từ hai hệ phái này đã tạo nền tảng vững chắc cho việc dung hợp các dòng quyền thuật, mở đường cho sự hình thành của một hệ thống võ học mới về sau.
1836
Bước ngoặt quan trọng đến từ người đệ tử đặc biệt là Trương Viêm, một thanh niên có thiên chất võ thuật, được đưa đến Trần Gia thôn và bắt đầu gắn bó với Trần Hưởng. Dù ban đầu chỉ ở lại dưới thân phận gia nô, nhưng với sự kiên trì và niềm đam mê võ học, ông dần tiếp cận và lĩnh hội những kỹ pháp quan trọng của hệ thống quyền thuật do Trần Hưởng truyền dạy. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển của môn phái.
1841 – 1849
Theo sự chỉ dẫn của sư phụ, Trương Viêm tìm đến Thanh Thảo thiền sư tại Bát Bài Sơn để tiếp tục tu học. Trong suốt tám năm khổ luyện, ông được truyền dạy những tinh hoa của võ học Nam Thiếu Lâm, đặc biệt là hệ thống Phật Gia quyền. Quá trình tu luyện này đã giúp ông hoàn thiện nền tảng võ học và tích lũy những kỹ pháp quan trọng, tạo tiền đề cho sự phát triển của môn phái sau này.
Khoảng năm 1850
Sau khi Trần Hưởng và Trương Viêm hội ngộ, hai thầy trò đã cùng nhau nghiên cứu, chắt lọc và hệ thống lại tinh hoa võ học từ Thái Gia quyền, Lý Gia quyền và Phật Gia quyền. Từ quá trình kết hợp này, một hệ thống quyền thuật mới mang tính toàn diện dần được hình thành, đặt nền móng cho sự ra đời của môn phái Thái Lý Phật.
1851 – 1864
Trong thời kỳ phong trào phản Thanh phục Minh diễn ra mạnh mẽ, Trương Viêm – lúc này mang danh hiệu Hồng Thắng – đã tham gia Hồng Hoa Hội. Ông tổ chức các võ quán bí mật (gọi là Ám Quán) để huấn luyện nghĩa quân và truyền dạy võ thuật. Chính giai đoạn này đã góp phần làm nổi bật tính thực chiến của hệ thống Thái Lý Phật.
1867 – Hình thành hai hệ phái
Sau những biến động của thời cuộc, Trần Hưởng và Trương Hồng Thắng trở về quê hương và tiếp tục truyền bá võ học. Từ đây, môn phái phát triển thành hai nhánh chính: Hùng Thắng Thái Lý Phật do Trần Hưởng truyền dạy tại Trần Gia thôn, và Hồng Thắng Thái Lý Phật do Trương Hồng Thắng phát triển tại Phật Sơn.
Cuối thế kỷ XIX – Đầu thế kỷ XX
Trong giai đoạn này, Thái Lý Phật được truyền bá rộng rãi tại Phật Sơn và khu vực Lưỡng Quảng. Với hệ thống quyền pháp phong phú và tính thực dụng cao, môn phái dần trở thành một trong những dòng Nam quyền tiêu biểu của võ thuật Trung Hoa.
Thế kỷ XX
Cùng với làn sóng di cư của cộng đồng người Hoa, Thái Lý Phật – đặc biệt là hệ Hồng Thắng – được truyền bá rộng rãi ra nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có các nước Đông Nam Á như Việt Nam, Malaysia và Singapore.
Cuối thế kỷ XX
Trải qua quá trình kế thừa và phát triển, các thế hệ võ sư tại Việt Nam đã tiến hành hệ thống hóa kỹ thuật, tinh giản phương pháp huấn luyện, đồng thời vẫn giữ vững những giá trị truyền thống của môn phái. Từ đó, hệ Thái Lý Phật Hậu Hồng Thắng dần được hình thành và phát triển.
2011
Sau nhiều năm nghiên cứu và trải nghiệm võ học, Lão võ sư Phùng Quang Phú (Thầy Sáng) đã hệ thống lại kỹ thuật, phương pháp tập luyện và chính thức công bố hệ thống Võ thuật Hậu Hồng Thắng vào năm 2011. Đến năm 2021, do tuổi cao, Lão võ sư đã trao trọng trách kế thừa, bảo tồn và phát triển môn phái cho Võ sư Thiện Hạnh – Phạm Hùng Đức (công bố ngày 01/01/2022).
2022
Ngày 08/11/2022, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định số 3045/QĐ-UBND cho phép thành lập Liên đoàn Võ thuật Hậu Hồng Thắng tỉnh Đồng Nai, tạo điều kiện quan trọng để môn phái tiếp tục phát triển.
Hiện nay
Ngày nay, Võ thuật Hậu Hồng Thắng được truyền dạy ở nhiều nơi trên cả nước như Biên Hòa, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và cả ở nước ngoài như Úc, Mỹ. Môn phái tiếp tục đào tạo thế hệ võ sinh mới, bảo tồn giá trị võ học truyền thống và phát triển phù hợp với đời sống hiện đại.
